De Lemniscaat

Overdenking n.a.v. Galaten 5:25

‘Als wij door de Geest leven, laten wij dan ook door de Geest wandelen.’

Door de Geest leven. Door de Geest wandelen. Paulus roept ons hier persoonlijk op tot een beweging van identiteit naar levenspraktijk, van identiteit naar levensverantwoordelijkheid. Maar wandelen door de Geest, hoe doe je dat eigenlijk? Het Griekse woord dat Paulus hier gebruikt voor ‘wandelen’ is stoicheō. Dat betekent meer dan zomaar wat rondwandelen, zoals je in het bos doet. Het draagt iets in zich van in de pas lopen, een bepaalde lijn volgen, je voegen naar een richting.

Paulus gebruikt zelf niet letterlijk het beeld van een gelid. Dat is een beeld dat mij helpt om zijn woorden te verstaan. Het is bijna alsof hij zegt: ‘Als de Geest je leven geeft, loop dan ook in het gelid van de Geest.’ Dat roept een interessante vraag op. Want als de Heilige Geest de Bron van ons leven is, wat betekent het dan wanneer ons dagelijkse leven zich steeds opnieuw naar diezelfde Geest richt?

Daar begint voor mij een tweede beeld. Niet een beeld dat Paulus zelf gebruikt, maar één dat mij helpt om over zijn woorden verder te denken: de lemniscaat. Je weet wel, zo’n liggende acht. Een lijn die steeds door het midden naar buiten beweegt en weer terugkeert. Ik vind het een mooi metafoor voor wandelen door de Geest: ontvangen uit de Bron, je richten naar de Geest, van daaruit leven en doorgeven en je vervolgens opnieuw naar diezelfde Bron keren.

Een beweging in de vorm van een acht, met voor mij op het kruispunt centraal: de ontmoeting met Jezus. Niet omdat Paulus hier een lemniscaat beschrijft, maar omdat het beeld mij iets laat zien van die voortdurende beweging tussen ontvangen en doorgeven, tussen Bron en bestemming. Dus niet doelloos rondjes lopen, want de richting is bepaald. De Bron blijft dezelfde: God zelf.

Het is niet toevallig dat Paulus deze woorden schrijft direct nadat hij de vrucht van de Geest heeft genoemd. Paulus beschrijft die ene vrucht als liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Opvallend genoeg schrijft Paulus niet over de vruchten van de Geest, maar over de vrucht. Enkelvoud. Dat enkelvoud zette mij aan het denken over de samenhang van die vrucht. We kunnen die eigenschappen niet zomaar opknippen en zeggen: liefde ligt mij wel, maar met geduld heb ik niet zoveel. Of: ik ben vriendelijk, dus die zelfbeheersing komt later nog wel. Paulus geeft ons hier geen keuzemenu.

Nee, hij beschrijft één vrucht die in verschillende eigenschappen zichtbaar wordt. Misschien is spaghettisaus daarvoor een heel gewoon maar treffend beeld. Tomaat, ui, knoflook en kruiden gaan afzonderlijk de pan in. Maar wanneer de saus eenmaal heeft staan pruttelen, vormen ze samen één geheel. Je kunt niet meer vragen om een lepel waarop alleen de knoflook ligt en de rest van de saus achterblijft. Zo helpt dat beeld mij ook naar de vrucht van de Geest te kijken.

Liefde staat niet los van geduld, geduld niet van zachtmoedigheid, vriendelijkheid niet van goedheid en zelfbeheersing. De ene vrucht krijgt gestalte in al die eigenschappen samen. Daarbij groeit vrucht niet alleen voor zichzelf, maar wordt zij ook voedsel voor een ander. Dat vind ik misschien wel een van de mooiste gedachten in dit beeld. Wat de Geest in ons laat groeien, is niet bedoeld om onszelf geestelijk te bewonderen of om te beoordelen hoeveel vrucht een ander draagt. Maar, wat in ons groeit, mag de ander voeden.

Juist daar krijgt ‘wandelen door de Geest’ betekenis waar het moeilijk is om vruchtdragend te zijn in het contact met andere mensen. Liefde geven wanneer de ander niet liefdevol is.

Zachtmoedigheid tonen wanneer een hard antwoord veel gemakkelijker zou zijn. Geduld behouden wanneer we allang vinden dat het genoeg is geweest. De andere wang toekeren en ontdekken dat mensen soms ook die andere wang slaan. Juist daar wordt zichtbaar dat de vrucht van de Geest geen ruilmiddel is. Ik geef jou geen liefde opdat jij mij liefde teruggeeft. Ik ben niet zachtmoedig omdat jij dan vanzelf ook zachtmoedig zult worden. De bron ligt niet in de reactie van de ander.

De Bron ligt niet in onszelf. De Bron is God.

Daarom kan liefde blijven staan wanneer zij niet onmiddellijk wordt beantwoord. Niet grenzeloos, want onderscheidingsvermogen en begrenzen zijn nodig, maar wel zonder de ander onmiddellijk te reduceren tot wat hij of zij doet.

Leven vanuit de vrucht vraagt ook iets van ons luisteren. Jakobus schrijft: ‘Ieder mens moet zich haasten om te luisteren, maar traag zijn om te spreken.’

Werkelijk luisteren gaat verder dan horen welke woorden iemand uitspreekt. Woorden zijn soms slechts de koppelstukken tussen wagons vol onuitgesproken emoties heb ik gemerkt in mijn coachingpraktijk.

Mensen vertellen soms uitvoerig de omtrek, terwijl de inhoud nauwelijks gezegd kan worden. Wie aandachtig naar die omtrek luistert, kan soms iets van de inhoud beginnen te verstaan. Ook dat kan een vorm van stoicheō zijn: voldoende vertragen om in het ritme van de Geest naast een ander te kunnen lopen. Niet onmiddellijk invullen, beoordelen, antwoorden of reageren.

Luisteren naar wat gezegd wordt, betekent soms ook luisteren naar wat nog geen woorden heeft gekregen. Zo wordt wandelen door de Geest geen verheven geestelijk ideaal, maar een dagelijkse manier van leven. Steeds opnieuw naar de Bron en van de Bron naar de ander. Ontvangen en doorgeven. Luisteren en handelen. Richten en wandelen.

Van identiteit naar levenspraktijk.

Van identiteit naar levensverantwoordelijkheid.

‘Als wij door de Geest leven, laten wij dan ook door de Geest wandelen.’