De schaal

𝑊𝑖𝑡𝑡𝑒 𝑑𝑜𝑛𝑑𝑒𝑟𝑑𝑎𝑔 𝑜𝑣𝑒𝑟𝑑𝑒𝑛𝑘𝑖𝑛𝑔

𝑛.𝑎.𝑣. 𝑀𝑎𝑡𝑡𝑒𝑢𝑠 𝟸𝟼:𝟸𝟹 

𝐻𝑖𝑗 𝑎𝑛𝑡𝑤𝑜𝑜𝑟𝑑𝑑𝑒:"𝐻𝑖𝑗 𝑑𝑖𝑒 𝑡𝑒𝑔𝑒𝑙𝑖𝑗𝑘 𝑚𝑒𝑡 𝑀𝑖𝑗 𝑖𝑒𝑡𝑠 𝑢𝑖𝑡 𝑑𝑒 𝑠𝑐ℎ𝑎𝑎𝑙 𝑛𝑎𝑚, 𝑑𝑖𝑒 𝑧𝑎𝑙 𝑀𝑖𝑗 𝑢𝑖𝑡𝑙𝑒𝑣𝑒𝑟𝑒𝑛."

Ik zat vanmiddag met Jeroen aan tafel die de ena laatste toetsdag had van de toetsweek..thee, tijd en samen eten. Ik vroeg hem iets simpels: "Als wij samen broodjes eten en er ligt één mes op tafel, en jij wilt je brood snijden en ik ook, wat doe je dan?" Hij schrok even dacht na en zei: "natuurlijk mama, ga jij eerst, ik wacht wel." Daarna vroeg ik: "Maar stel dat jij tegelijk met mij dat mes zou pakken?" Hij schrok. “Dan laat ik je voorgaan. Maar mama, ben ik niet eerbiedig genoeg? Waarom vraag je dit?” Ik glimlachte en zei: "Nee Jeroen, ik ben bezig met een preek voor Witte Donderdag. Ik vind het zo opvallend dat Judas tegelijk met Jezus brood pakt, Jezus niet voor laat gaan." 

Jeroens automatische reactie blijft hangen. Blijkbaar voelen we als mensen aan, zonder dat iemand het ons leert, dat er zoiets bestaat als orde aan tafel. Een stille wet van eerbied die niet opgelegd is maar bestaat door herkenning van je plek aan tafel. Je ziet het in hoe iemand handelt.

Opvallend is dat er in de Bijbeltekst niet eens staat wat Judas neemt. In de NBV21 staat er geen brood, maar “iets”. Alsof het er niet toe doet wat er genomen wordt, maar hoe het genomen wordt. En met wie.
Jezus wijst de verrader aan tussen zijn discipelen: 'hij die tegelijk met Mij iets uit de schaal nam, zal Mij verraden.' Tegelijk. Daar, in dat woord, zit de schok. Niet alleen dat er verraad zal zijn, maar dat het gebeurt in een gedeelde handeling. In nabijheid, in vertrouwen en gemeenschap.

Iemand die met Jezus uit dezelfde schaal neemt, op hetzelfde moment, beweegt uiterlijk mee, maar innerlijk is er iets verschoven.

Het moment waarop je niet meer herkent wie tegenover je zit, is het moment waarop de verhouding breekt. Niet zichtbaar, niet uitgesproken, maar wel werkelijk. Judas neemt van de schaal, samen met Jezus. Hij deelt het brood. Maar hij erkent niet meer wie Jezus is. Niet meer als degene die hem voorgaat. Niet meer als de Messias. Juist in die ogenschijnlijk kleine handeling wordt zichtbaar wat er innerlijk al gebeurd is.

In het Evangelie verschijnt nog een keer eerder een schaal. Dat is geen toeval. De dood van Johannes de Doper wordt op een schaal gepresenteerd. Zijn hoofd, gebracht als resultaat van geweld, macht en manipulatie en verveling ligt op een schaal. En hier, aan deze tafel, verschijnt opnieuw een schaal. Geen hoofd, maar brood. Het lichaam van Christus in symboliek. Opnieuw ligt er iets op een schaal dat met de dood verbonden is.

Alsof de Bijbel ons al wil laten zien: hier raken lijnen elkaar. De schaal van geweld. De schaal van verraad. De schaal waarop zichtbaar wordt wat er in het hart van mensen leeft. Relatie in macht ipv liefde.

Judas neemt van de schaal. Zijn hand beweegt mee in dezelfde handeling als die van Jezus. Maar waar ontvangen had moeten worden, wordt genomen. Waar relatie had moeten zijn, is innerlijke afstand gekomen. De schaal wordt zo wederom de presentatieplaats waar het verraad zichtbaar wordt. Niet in grote woorden, maar in een kleine beweging van de hand.

Jezus spreekt vervolgens woorden die we herkennen als echo uit het Oude Testament. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was (degene die Hem verraad). Woorden die we al hoorden bij Job en Jeremia. Zij vervloekten hun geboortedag en spreken uit over het niet geboren willen zijn. Maar met een verschil, zij spreken dat uit tot God. Nu spreekt God het tot de mens. In de klacht van Jeremia en Job bleef de relatie met God bestaan. Zij worstelen, protesteren, klagen, maar ze blijven zich richten tot Hem.

Maar Judas doet iets anders. Hij zit nog aan tafel. Hij hoort de woorden. Hij stelt zelfs de vraag. Maar innerlijk heeft hij zich al losgemaakt. De relatie is al verbroken voordat de daad zichtbaar wordt.
Judas zit daar nog aan tafel, maar hij is innerlijk al weggegaan.

Dat is misschien wel het meest aangrijpende. Niet dat er geen weg terug zou zijn. Maar dat hij die weg niet meer ziet. Of niet meer wil zien. De uitnodiging ligt er nog. De nabijheid is er nog. Zij het fragiel. Maar de schaal staat er nog.
Maar het hart van de disicpel, beweegt niet meer mee.  Daar, in die stille verschuiving, bij het tegelijk pakken met het brood, wordt liefde vervangen voor verraad.