Wat is intuïtie?

Intuïtie is dat een innerlijk weten? De eerste keer dat ik over intuïtie hoorde was ik een jaar of negen. Mijn ouders spraken erover aan tafel. In die tijd was het een beetje een modewoord. Mijn vader voerde er gesprekken over: wat is intuïtief handelen eigenlijk? Het waren mooie filosofische gesprekken tussen mijn vader en mijn moeder.

Als kind zat ik erbij te luisteren. Ik dacht erover na: waar in mijn lichaam zit intuïtie eigenlijk? Ik probeerde het te voelen. In mijn arm, in mijn been, in mijn buik, misschien in mijn teen. Maar ik kon het nergens vinden. En hoe weet je dan of het intuïtie is als je het voelt? Want het leek op een gevoel. Een soort korte lichtval in je gedachten waardoor iets even wordt uitgelicht wat je moet doen. Als het opeens vinden van een zeester in helder zeewater. 

Veel mensen herkennen zulke momenten: een innerlijke roep om nog eens goed te kijken, even te wachten of juist wel door te gaan en dan ineens zie je het. Soms voelt het als een zachte stem die zegt: let op. Toen ik een paar jaar geleden opnieuw dichter bij God kwam begon ik me af te vragen hoe de Bijbel eigenlijk over zulke innerlijke signalen spreekt.

De Bijbel gebruikt het woord intuïtie niet expliciet maar toch wel begrippen die er sterk op lijken zoals wijsheid, onderscheiding en het hart dat begrijpt. Job omschrijft het zo dat het oor woorden toetst zoals het gehemelte voedsel proeft. Een vermogen om innerlijk te proeven. Niet alles hoeft eerst logisch bewezen te worden. Soms merk je eenvoudig dat iets klopt of juist niet.

Ook Paulus bidt dat gelovigen dat vermogen ontwikkelen. In zijn brief aan de Filippenzen spreekt hij de wens uit dat hun liefde rijker wordt aan inzicht en fijngevoeligheid zodat zij kunnen onderscheiden waarop het aankomt. Hier wordt intuïtie eigenlijk omschreven als morele gevoeligheid, een innerlijke gevoeligheid om te onderscheiden wat werkelijk belangrijk is. De Bijbel leert dat het hart bovendien niet alleen de plaats van emotie is maar ook het centrum van inzicht. Geloof zetelt op het hart en inzicht woont er als het ware in.

In Spreuken lezen we dat de plannen in het hart van een mens diep water zijn maar dat een verstandig mens ze eruit weet op te scheppen. Dat beeld vind ik prachtig. Onder het oppervlak liggen diepere lagen van weten. Intuïtie is dus een vorm van wijsheid die bestaat uit het leren luisteren naar dat innerlijke water en het onderscheiden wat daar werkelijk leeft, op de diepte van de stilte.

De Bijbel lijkt ons daarmee te zeggen dat intuïtie niet op een lichamelijke plek zit maar in het hart dat leert luisteren. Tegelijk verbindt de Schrift innerlijk inzicht vaak met de werking van Gods Geest. Paulus schrijft dat allen die zich laten leiden door de Geest van God kinderen van God zijn.

Maar leiding komt zelden als een hoorbare stem. Veel vaker is het subtieler: een innerlijke aandrang, een waarschuwing, een plotselinge helderheid, soms een onverwacht ja en soms een duidelijk nee. In de christelijke traditie wordt dat ook wel een gave genoemd, een onderscheiding van geesten. Tegelijk is de Bijbel realistisch. Niet elke innerlijke impuls is automatisch Gods leiding. In de eerste brief van Johannes staat dat we niet iedere geest moeten geloven maar de geesten moeten beproeven. Daarom wordt intuïtie vaak verbonden met gebed, wijsheid en ervaring en met toetsing aan Schrift en vrucht. Wanneer die samenkomen kan intuïtie uitgroeien tot wat we geestelijke onderscheiding noemen. Als kind zocht ik intuïtie in mijn lichaam. Later ontdekte ik dat intuïtie geen plek heeft maar een richting. Een innerlijk weten dat ontstaat wanneer het hart leert luisteren naar wijsheid, naar ervaring en soms naar de zachte leiding van God. 

Misschien is intuïtie uiteindelijk geen plek in ons lichaam maar een richting, een innerlijk weten dat ontstaat wanneer het hart leert luisteren naar wijsheid, naar ervaring en soms naar de zachte leiding van God. Als kind zocht ik ernaar. Later ontdekte ik dat je het niet kunt aanwijzen, maar dat je het soms ineens herkent. Misschien helpt daarom gebed als bedding, niet alleen om Gods leiding te vragen te herkennen maar ook om even stil te staan om te ontdekken wat goed is om te doen, ook wanneer het niet is wat je zelf had bedacht. Soms is het maar een klein moment, een plotseling inzicht, bijna als een zacht plingetje, alsof een magnetron aangeeft dat het eten klaar is. Je weet ineens dat het tijd is om verder te gaan, of juist een andere weg in te slaan.

En ook al lijkt die weg niet logisch, soms blijkt juist de niet logische weg de beste weg te zijn. Soms is zelfs het moeilijkste pad uiteindelijk het goede pad. Want het goede doen ligt vaak dicht bij het hart en bij de waarheid. Niet in het wegdrukken van jezelf, maar in het eerlijk luisteren naar wat diep van binnen klopt. Misschien is intuïtie wel precies dat stille moment waarop waarheid in het hart oplicht en je weet welke stap je mag zetten. Welke kant je op moet gaan los van logica en planning, beweeg je het dichts bij God. Soms breekt plicht de intuïtie.

Maar uiteindelijk eindigt elke golf in de branding. Zo komen wij steeds weer uit bij de weg die God voor ons heeft, gebroken maar 1 met het water om ons heen.